ŁACIŃSKIE SPRAWOWANIE

Powyżej, WIKIMEDIA COMMONS, LETTERS TO THE CONVERSANT, EPISTULAE AD FAMILIARES, MARCUS TULLIUS CICERO czyli listy do tych, co się na rzeczy znają, Cycerona. Był on dużym wpływem pomiędzy amerykańskimi Ojcami Założycielami. A tutaj rzecz o tym, jak wymówić motto amerykańskiej Wielkiej Pieczęci, wiedząc co i jak.

 

Oczywiście nie mamy nagrań starożytnej łaciny, aby powiedzieć jak starożytni mówili. Możemy jednak zastosować metodę porównawczą: przeanalizować wzorce fonologiczne w relacji do semantyki, w językach które wpływu łaciny zaznały. Tu właśnie stosuje się pytanie, dlaczego mówić po angielsku circle [sIrkl], jeżeli mówimy cat [kæ:t]?

 

Najwyraźniej, starożytna łacina miała dźwięk którego nowoczesny angielski ma bardzo mało, [ts] w skryptach fonetycznych. Rosyjski i polski mają ten dźwięk w słówkach ценT, cent. Niemiecki ma ten dźwięk w liczebniku zehn, dziesięć. Łacińskie centesimus oznaczało jedną setną, a cententionalis było małą moneta, przy czym wszystkie tu słówka przynależą z pomyślunkiem dziesiętnym, decimal po angielsku.

 

To SZLAK BURSZTYNOWY przyniósł łaciński wpływ do Europy Środkowej oraz Wschodniej. Możemy porównać kwota [kvota] po polsku, квота [kvota] po rosyjsku, oraz Quote [kvote] po niemiecku.

 

Starożytna komunikacja handlowa była głównie mowna. Włosi, którzy adoptowali łacińskie wzorce bardziej poprzez pismo, rozwinęli [kwota], pamiętajmy jednak, że włoski nie jest „nowoczesną łaciną”, jakkolwiek ma [c] w słówku cena, oraz [k] w costo. Względem Europy Północnej, asymilacja łacińskich wzorców w angielskim również odbyła się głównie poprzez źródła pisemne, a dalej, angielski znalazł się pod wpływem zachodnioeuropejskim: języka francuskiego, po podboju normańskim.

 

Francuska rodzima fonologia ogółem odrzuca [v] wewnątrz sylab, ukształtowała więc quota jako [ko:ta:]. Francuzom nie przypadło do gustu także [c], a ich kontaky z Rzymianami były relatywnie rzadsze. Angielski ma dzisiaj słówka [kwota] oraz [sent].

 

W łacinie, litera c reprezentowała dźwięk [c] (w zapisach fonetycznych dla języków słowiańskich) przed samogłoskami przednimi. Tylne samogłoski i zgłoski zawsze skutkowały dźwiękiem [k].

 

Mamy więc wyjaśnienie dla kółek i kotów, circles and cats. Polskie kółko od łaciny nie pochodzi, w angielskim słówka które od niej pochodzą, mają dźwięk [s] dla literki c przed przednimi samogłoskami, który staje się [k] przed tylnymi samogłoskami i zgłoskami.

 

Łacina miała też digrafy. Możemy taki jeden zobaczyć w słówku cœptis. W mowie, skutkował on dżwiękiem [e], stąd literka c brzmiała przed nim [c].

 

ŁACIŃSKA KAPITAŁA jak byśmy dzisiaj mogli powiedzieć, to taki styl czcionki dla ceremonialnych oraz oficjalnych prezentacji tekstu. Motto Wielkiej Pieczęci tak by w tej majuskule wyglądało.

E PLVRIBVS VNVM
ANNVIT CŒPTIS
NOVVS ORDO SECLORVM

 

arch-of-titus-inscription

WIKIMEDIA: ŁUK TYTUSA, RZYMSKA KAPITAŁA

 

Pamiętamy oczywiście, że drukarską prasę Jan Gutenberg wynalazł około roku 1440.

 

Łacina miała pewną specjalność względem kształtów i dźwięków takich jak u oraz v. Dla przykładu, możemy zobaczyć literkę „u” w angielskim słówku language. Łacińskie słowo pisano lingua, a sposób żeby je wymówić był [lIηgva], jako że po literce „u” następowała niska samogłoska. Mianownik decydował o wymowie całej deklinacji. Możemy porównać cuius [kuIus]. Dalej, po literce q zawsze musiało się pojawić u wymawiane jako [v].

 

Odręcznie i nie aż tak ceremonialnie, motto wyglądałoby następująco:
E pluribus, unum
Annuit cœptis
Novus ordo seclorum.

 

Nie ma tu kontekstu wymagającego wybrzmiewania u jako [v].

 

No i już,
[a: n n u I t] [c ε: p t I s].

 

Literka c przed zgłoską l wybrzmi jako [k], czyli przeczytamy słówko seclorum jako [seklorum]. Możemy też uznać za warte uwagi, iż starożytni wymawiali podwójne zgłoski osobno, an | nuit, który to zwyczaj dzielimy z nimi w polskim, na przykład w imieniu Anna.

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *