Łacińskie sprawowanie

Rzecz jest tutaj o wymowie motta amerykańskiej Wielkiej Pieczęci, wiedząc co i jak.

 

CiceroEpistulaeAdFamiliaresVenice1547page329__cropped

WIKIMEDIA COMMONS: LETTERS TO THE CONVERSANT, EPISTUALE AD FAMILIARES, MARCUS TULLIUS CICERO

Oczywiście nie mamy nagrań starożytnej łaciny, aby powiedzieć jak starożytni mówili. Możemy jednak zastosować metodę porównawczą: przeanalizować wzorce fonologiczne w relacji do semantyki, w językach które wpływu łaciny zaznały. No i właśnie, dlaczego mówić po angielsku circle [sIrkl], jeżeli mówimy cat [kæ:t]?

 

Najwyraźniej, starożytna łacina miała dźwięk którego nowoczesny angielski ma bardzo mało, [ts] w skryptach fonetycznych. Rosyjski i polski mają ten dźwięk w słówkach ценT, cent. Niemiecki ma ten dźwięk w liczebniku zehn, dziesięć. Łacińskie centesimus oznaczało jedną setną, a cententionalis było małą moneta, przy czym wszystkie tu słówka przynależą z pomyślunkiem dziesiętnym, decimal po angielsku.

 

To SZLAK BURSZTYNOWY przyniósł łaciński wpływ do Europy Środkowej oraz Wschodniej. Możemy porównać kwota [kvota] po polsku, квота [kvota] po rosyjsku, oraz Quote [kvote] po niemiecku.

 

Starożytna komunikacja handlowa była głównie mowna. Włosi, którzy adoptowali łacińskie wzorce bardziej poprzez pismo, rozwinęli [kwota], pamiętajmy jednak, że włoski nie jest „nowoczesną łaciną”, jakkolwiek ma [c] w słówku cena, oraz [k] w costo. Względem Europy Północnej, asymilacja łacińskich wzorców w angielskim również odbyła się głównie poprzez źródła pisemne, a dalej, angielski znalazł się pod wpływem zachodnioeuropejskim: języka francuskiego, po podboju normańskim.

 

Francuska rodzima fonologia ogółem odrzuca [v] wewnątrz sylab, ukształtowała więc quota jako [ko:ta:]. Francuzom nie przypadło do gustu także [c], a ich kontaky z Rzymianami były relatywnie rzadsze. Angielski ma dzisiaj słówka [kwota] oraz [sent].

 

W łacinie, litera c reprezentowała dźwięk [c] (w zapisach fonetycznych dla języków słowiańskich) przed samogłoskami przednimi. Tylne samogłoski i zgłoski zawsze skutkowały dźwiękiem [k].

 

Mamy więc wyjaśnienie dla kółek i kotów, circles and cats. Polskie kółko od łaciny nie pochodzi, w angielskim słówka które od niej pochodzą, mają dźwięk [s] dla literki c przed przednimi samogłoskami, który staje się [k] przed tylnymi samogłoskami i zgłoskami.

 

Łacina miała też digrafy. Możemy taki jeden zobaczyć w słówku cœptis. W mowie, skutkował on dżwiękiem [e], stąd literka c brzmiała przed nim [c].

 

ŁACIŃSKA KAPITAŁA jak byśmy dzisiaj mogli powiedzieć, to taki styl czcionki dla ceremonialnych oraz oficjalnych prezentacji tekstu. Motto Wielkiej Pieczęci tak by w tej majuskule wyglądało.

E PLVRIBVS VNVM
ANNVIT CŒPTIS
NOVVS ORDO SECLORVM

 

arch-of-titus-inscription

WIKIMEDIA: ŁUK TYTUSA, RZYMSKA KAPITAŁA

 

Pamiętamy oczywiście, że drukarską prasę Jan Gutenberg wynalazł około roku 1440.

 

Łacina miała pewną specjalność względem kształtów i dźwięków takich jak u oraz v. Dla przykładu, możemy zobaczyć literkę „u” w angielskim słówku language. Łacińskie słowo pisano lingua, a sposób żeby je wymówić był [lIηgva], jako że po literce „u” następowała niska samogłoska. Mianownik decydował o wymowie całej deklinacji. Możemy porównać cuius [kuIus]. Dalej, po literce q zawsze musiało się pojawić u wymawiane jako [v].

 

Odręcznie i nie aż tak ceremonialnie, motto wyglądałoby następująco:
E pluribus, unum
Annuit cœptis
Novus ordo seclorum.

 

Nie ma tu kontekstu wymagającego wybrzmiewania u jako [v].

 

No i już,
[a: n n u I t]  [c ε: p t  I s].

 

Literka c przed zgłoską l wybrzmi jako [k], czyli przeczytamy słówko seclorum jako [seklorum]. Możemy też uznać za warte uwagi, iż starożytni wymawiali podwójne zgłoski osobno, an | nuit, który to zwyczaj mamy po nich w polskim, na przykład w imieniu Anna.

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>